Odpowiedź w trzech zdaniach
Prosty język to standard pisania, przy którym przeciętny czytelnik rozumie tekst za pierwszym razem, znajduje potrzebną informację i wie, co zrobić. Dotyczy każdej strony, na której klient ma coś zrozumieć albo załatwić: karty produktu, opisu dostawy, formularza, a nie tylko pism urzędowych. Najważniejsze informacje stoją na początku, zdania mają do około 20 wyrazów, a czasowniki mają stronę czynną.
Co to jest prosty język?
To standard komunikacyjny, czyli zbiór reguł, a nie styl pisania „dla mniej wykształconych”. Po angielsku nazywa się plain language. W Polsce używa się też nazw „prosta polszczyzna” i „język prosty”. Pracownia Prostej Polszczyzny Uniwersytetu Wrocławskiego opisuje go jako sposób organizowania tekstu, który daje szybki dostęp do informacji, ich zrozumienie i skuteczne działanie.
Pomysł narodził się około połowy XX wieku. Najbardziej rozwinął się w Wielkiej Brytanii i Szwecji, a w Polsce rozwija się od początku XXI wieku. Nie sprowadza się do krótkich zdań, bo obejmuje też układ tekstu i dobór słów. Nie spłyca treści i nie traktuje czytelnika jak dziecka. Zmienia sposób podania informacji, nie jej zakres.
Jakie są zasady prostego języka?
Standard prostego języka ma sześć zasad głównych. Ogłoszono go 29 października 2024 roku na Kongresie Efektywnej Komunikacji w Warszawie. Opracowali go eksperci Fundacji Języka Polskiego przy Uniwersytecie Warszawskim, UAM w Poznaniu, Uniwersytetu Szczecińskiego, POLONICUM UW i Jasnopisu. Listy z dziesięcioma czy więcej zasadami to te same sześć, rozpisane na reguły szczegółowe.
- Określ odbiorcę i cel. Zdecyduj, kto czyta tekst i co ma zrobić po lekturze.
- Zadbaj o układ i kompozycję. Ułóż tekst tak, żeby najważniejsze było na początku. Akapit ma 3–5 krótkich zdań i jeden wątek.
- Dobierz słownictwo. Używaj słów, które zna czytelnik, a żargon i skrótowce wyjaśniaj. Wybieraj czasowniki zamiast rzeczowników odczasownikowych na -anie, -enie i -cie.
- Używaj jasnej i naturalnej składni. Zdanie ma do około 20 wyrazów i niesie jedną myśl. Wybierz stronę czynną i osobowe formy czasownika. Unikaj form bezosobowych („zaleca się”, „wykonano”), imiesłowów na -ąc i -wszy oraz podwójnej negacji.
- Sprawdź tekst. Przeczytaj go oczami odbiorcy, najlepiej z pomocą kogoś z zewnątrz.
- Zachowaj zdrowy rozsądek. Reguły służą czytelnikowi. Gdy mechaniczne skrócenie zmienia sens, zostaw dłuższe zdanie.
Jak wyglądają zasady na stronie sklepu?
Zasady działają najmocniej tam, gdzie klient ma coś zrobić: na przycisku, w opisie dostawy i zwrotu, w komunikacie w koszyku, w regulaminie i na karcie produktu. Tam niezrozumiały tekst zatrzymuje klienta w pół kroku. Przykłady „przed” są redakcyjne, nie pochodzą z konkretnych sklepów. Pierwszy wiersz pochodzi ze standardu.
| Przed | Po | Zasada |
|---|---|---|
| Konieczne jest złożenie dokumentów | Złóż dokumenty | Przykład ze standardu: czasownik zamiast rzeczownika odczasownikowego |
| Zamówienie zostało przyjęte do realizacji | Przyjęliśmy Twoje zamówienie | Strona czynna, widać, kto działa |
| Kliknij tutaj | Pobierz cennik dostaw | Czasownik i obiekt, przycisk mówi, co się stanie |
| W przypadku niezgodności towaru z umową przysługuje reklamacja | Produkt ma wadę? Zgłoś reklamację. | Zwrot do klienta, jedna myśl w zdaniu |
| Wystąpił błąd walidacji pola | Wpisz kod pocztowy w formacie 00-000 | Komunikat mówi, co zrobić, bez żargonu |
| Realizacja wysyłki następuje w terminie 24 h od zaksięgowania płatności | Wyślemy paczkę dzień po tym, jak dostaniemy płatność | Słowa klienta zamiast języka regulaminu |
Na przycisku wybieram czasownik i obiekt: klient ma wiedzieć, co się stanie, zanim kliknie. Terminy w opisach dostawy i reklamacji wpisz zgodnie z własnym regulaminem.
Jak sprawdzić, czy tekst jest prosty?
Przejdź tekst trzema pytaniami: o słowa, układ i składnię. Odpowiadają one trzem filarom prostej komunikacji: prostemu słownictwu, przejrzystemu układowi treści i jasnym konstrukcjom składniowym.
- Słowa: czy klient zna każde słowo? Czy żargon i skrótowce mają wyjaśnienie?
- Układ: czy pierwsze zdanie mówi, co ma zrobić? Czy jeden akapit to jeden wątek?
- Składnia: czy w zdaniu widać, kto działa? Czy da się je przeczytać bez wracania do początku?
Przeczytaj tekst na głos. Zdanie, przy którym brakuje tchu, trzeba skrócić. Potem poproś kogoś spoza firmy, żeby powiedział własnymi słowami, co ma zrobić po lekturze. Pomocniczo możesz użyć Jasnopisu, narzędzia do oceny zrozumiałości tekstu i współautora standardu, jako drugiej opinii obok tych pytań.
Zacznij dziś od jednej strony, najlepiej od tej z najczęściej zadawanymi pytaniami klientów.
Gdzie prosty język spotyka UX writing?
Prosty język jest językową podstawą pisania tekstów interfejsu (UX writing). Mówi, jak ułożyć słowa i zdania, żeby klient je zrozumiał. UX writing dodaje do tego miejsce, moment i długość tekstu w interfejsie. Ten sam komunikat inaczej działa na przycisku, a inaczej w podpowiedzi pod polem.
Czy prosty język to to samo co dostępność cyfrowa?
Nie, to dwa różne obszary, które się uzupełniają. Dostępność dotyczy tego, czy treść da się odczytać, na przykład czytnikiem ekranu. Prosty język dotyczy tego, czy da się ją zrozumieć. Strona zgodna z wytycznymi dostępności WCAG może więc nadal zawierać tekst, którego klient nie rozumie. Są też wyjątki: w tekstach dla fachowców precyzja terminów bywa ważniejsza od prostoty, jak zauważa atonce.pl (2025). Nie upraszczaj ich na siłę.
Jak pisać mikroteksty prostym językiem?
Mikrotekst, czyli etykieta, przycisk albo podpowiedź w polu, ma najmniej miejsca, więc zasady działają tu najmocniej. Osobny wpis rozwija mikroteksty na przyciskach i w formularzach.
Kto w Polsce promuje prosty język?
Prosty język promują administracja publiczna i środowiska językoznawcze, a deklarację prostego języka podpisują też organizacje spoza urzędów, na Forum Prostego Języka. Ruch zaczął się w obszarze Funduszy Europejskich. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej stosuje własne zasady efektywnego pisania i hasło „Prosto i kropka”. Szef Służby Cywilnej wydał zalecenie w sprawie upowszechniania prostego języka, a w służbie cywilnej działa sieć liderów.
